Αγία Κυριακή

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)

Πρόκειται για τη νοτιοανατολική γωνία του χανιώτικου κόλπου, στη ρίζα του Ακρωτηρίου. Ο τόπος πήρε το όνοµά του από το γραφικό εκκλησάκι της Αγ. Κυριακής, τελευταίο αποµεινάρι παλιού µοναστηριού των χρόνων της βενετοκρατίας, µπροστά στο οποίο βρίσκεται µικρό αλιευτικό καταφύγιο. ∆υτικά του βρίσκεται συγκρότηµα βυρσοδεψείων, µερικά από τα οποία λειτουργούν ακόµη. Το µέρος είναι γνωστό στους Χανιώτες και κυρίως στους Χαλεπιανούς, στων οποίων τη συνοικία άλλωστε αποτελεί προέκταση, από τις εξορµήσεις που από παλιότερα γινόταν εκεί για τον εορτασµό της Καθαράς ∆ευτέρας. Οι πολυπληθείς αυτές εξορµήσεις, που δεν είχαν σχέση µε την εορτή της αγίας τον Ιούλιο, γινόταν παλιότερα µε τη συµµετοχή της µπάντας του ∆ήµου


Kαρτ ποστάλ των αρχών του 20ου αιώνα, πανηγυριώτες µε παραδοσιακές ενδυµασίες χορεύουν τοπικούς χορούς (συρτό). Στο πρώτο πλάνο δεξιά, ερείπια της εκκλησίας, ενώ η απότοµη ακτή προς τον Κουµπελή δεν έχει κοπεί από τη διάνοιξη του τεράστιου δρόµου προς το βιολογικό καθαρισµό. Οφείλουµε πάντως να πούµε ότι στην τεράστια πλατφόρµα αυτού του δρόµου, έχει γίνει τα τελευταία χρόνια ένα αρκετά µεγάλο πάρκο µε πυκνή βλάστηση, άγνωστο στους περισσότερους Χανιώτες. Στην ίδια απότοµη ακτή, βρίσκονται σήµερα τα δηµοτικά σφαγεία και οι φιάλες αποθήκευσης υγραερίου.

 

Η αµµουδερή ακτή, µε τη µικρή πηγή και το παράξενο τοπίο µε το ογκώδες µαλακό πέτρωµα (κούσκουρα), διάτρητο από αρχαίους τάφους, θα’ πρεπε να έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον και την ευαισθησία µας, και να προστατευτεί αποτελεσµατικότερα από κάθε είδους ρύπους και αυθαιρεσίες. Το τοπίο αυτό, που θυµίζει (ή τουλάχιστον θύµιζε) λίγο …Καππαδοκία, είναι κο µ άτι της ιστορίας µας, µε σηµάδια από τα ινωικά χρόνια και την ελληνορωµαϊκή αρχαιότητα, τη βενετοκρατία και τη νεότερη βιοτεχνική κληρονο µ ιά µας, µέσα σε ιδιαίτερο φυσικό κάλλος. Οι µ ικρές «σπηλιές», οι τεχνητές εσοχές στο αλακό πέτρωµα, ήταν αρχικά τάφοι που σε νεότερες εποχές διευρύνθηκαν, χρησι µ οποιήθηκαν πιθανότατα για τις ανάγκες του οναστηριού κατά τη βενετοκρατία και µετά τη δηµιουργία των βυρσοδεψείων χρησιµοποιήθηκαν για την αποξήρανση και την αποθήκευση δερµάτων. Στο δεύτερο παγκόσµιο πόλεµο χρησίµευαν και σαν καταφύγια για τους περίοικους, ενώ και οι Γερµανοί τις χρησιµοποίησαν, ενώνοντας κάποιες απ’αυτές µε γαλαρία. Σήµερα, µεγάλο µέρος τους έχει καταστραφεί, έπειτα από την απρόσεχτη διάνοιξη δρόµου στη δεκαετία του 1980, για να περάσει ο κεντρικός αποχετευτικός αγωγός προς Κουµπελή.


(αρχές δεκαετίας του ’80), το εκκλησάκι της Αγ. Κυριακής µε τα ερείπια της µεγαλύτερης εκκλησίας µπροστά. Σήµερα, ογκώδες τσιµεντένιο στέγαστρο βρίσκεται µπροστά στο εκκλησάκι (καµάρες). Όταν κτίστηκε, έγιναν ζηµιές στα ερείπια του ιερού που βρίσκονται δίπλα του. Προέρχεται από άρθρο της κ. Τούλας Τριµανδήλη Μαγκάν στο λεύκωµα του ∆ήµου Χανίων του 1983.

 

Το µοναστήρι της Αγ. Κυριακής ιδρύθηκε, όπως φαίνεται από τα υπάρχοντα έγγραφα, την πρώτη δεκαετία του 16ου αιώνα (1510;), ίσως και λόγω της ύπαρξης αυτών των κοιλοτήτων εκεί και φυσικά λόγω της ύπαρξης της πηγής που τότε λεγόταν «Βλυχάδια». Σηµαντικές ήταν οι θρησκευτικές προσωπικότητες που µόνασαν εκεί, την εποχή εκείνη, όπως ο Ιερεµίας Τζαγκαρόλος, που το 1610 φεύγει από την Αγ. Κυριακή για να γίνει ηγού µ ενος στην Αγ. Τριάδα Ακρωτηρίου. Εκεί, µαζί ε τον αδερφό του Λαυρέντιο, γίνονται οι κτήτορες και οι δηµιουργοί του εντυπωσιακού οικοδοµικού συγκροτήµατος της µονής. Στο µοναστήρι της Αγ. Κυριακής αναφέρονται στην αλληλογραφία τους ο Μελέτιος Πηγάς, πατριάρχης Αλεξάνδρειας και ο Γαβριήλ Σεβήρος µητροπολίτης Φιλαδέλφειας (Βενετίας), σηµαντικότατες προσωπικότητες της Ορθοδοξίας και λόγιοι της εποχής τους. Οι Βενετικές αρχές είδαν µε εύνοια το µοναστήρι και αντιµετώπισαν θετικά διάφορα θέµατα που προέκυπταν, για λόγους δικής τους πολιτικής βέβαια, φαίνεται ό µ ως πως το συγκεκριµένο µ οναστήρι, αν και ικρό (αναφέρονται 20-30 οναχοί, ιεροδιάκονοι κλπ), είχε σηµαντική θέση µεταξύ των υπολοίπων ορθοδόξων µοναστηριών του νοµού Χανίων, όπως αποδεικνύουν τα υπάρχοντα έγγραφα. Η µονή διέθετε και αρκετή κτηµατική περιουσία σε αµπελώνες, σιταροχώραφα και ελιές.


(σύγχρονες φωτογραφίες) οι λαξευτές σπηλιές - τάφοι. Ο δρόµος απέκοψε το µπροστινό τµήµα σε πολλές απ’ αυτές, ενώ άλλες τις µπάζωσε παραµορφώνοντας το τοπίο. Να σηµειωθεί ότι ο χώρος έχει κηρυχτεί αρχαιολογικός, αφού στον υπερκείµενο λόφο υπάρχουν σηµαντικοί θαλαµωτοί τάφοι της µινωικής εποχής. Τα τελευταία 20 χρόνια µια µεγάλη οµάδα αυθαιρέτων κτίστηκε στο λόφο ανατολικά, πάνω από την Αγία Κυριακή, παραµορφώνοντας περισσότερο το πληγωµένο, αν και ακόµα γοητευτικό τοπίο.

 

Το κτιριακό συγκρότηµα του µοναστηριού, όπως φαίνεται από τα σωζόµενα λείψανα, αλλά και τις διάφορες γκραβούρες της βενετοκρατίας που δείχνουν τα Χανιά από τα ανατολικά, αποτελούνταν από ένα τρίκογχο καθολικό «αθωνικού» τύπου και κάποια κτίρια περιµετρικά που σχηµάτιζαν αυλή. Ο ναός διέθετε κεντρικό τρούλο και µάλλον δύο µικρότερους στην πρόθεση και το διακονικό, αφού δεν διέθετε πλευρικά παρεκκλήσια, είχε όµως νάρθηκα. Ο αρχιτεκτονικός τύπος του τρίκογχου ναού, ήρθε από το Άγιο Όρος και συγκεκριµένα τη µονή Μεγίστης Λαύρας (10ος αιώνας), απ’ όπου διαδόθηκε και σε άλλα γειτονικά µοναστήρια (Ιβήρων, Βατοπεδίου κλπ). Στην Κρήτη ήρθε έξι αιώνες αργότερα και διαδόθηκε κυρίως στην περιοχή των Χανίων (Παναγία Τσικαλαριών, Γουβερνέτο, Αγ. Τριάδα, Χρυσοπηγή, Αγ. Ελευθέριος κλπ). Αυτό έχει να κάνει µε τους αδελφούς Τσαγκαρόλους, κυρίως τον Ιερεµία που έµεινε ένα χρόνο στη µονή Βατοπεδίου και από εκεί έφερε τα σχέδια για να κτίσει το καθολικό του δικού του µοναστηριού. Φυσικά, τα επιµέρους αρχιτεκτονικά στοιχεία αυτής της οµάδας µ νηµείων (14 συνολικά στην Κήτη, 9 στο νοό Χανίων) ανήκουν στο βενετσιάνικο µανιερισµό, που το β’ µέσο του 16ου και κυρίως το α’ µέσο του 17ου αιώνα, είχε ολοκληρωτικά επικρατήσει στην Κρήτη. Από το µοναστηριακό συγκρότηµα της Αγ. Κυριακής, στις µέρες µας, σώθηκαν µόνο ελάχιστα ερείπια της βάσης της εκκλησίας κι ένα µικρό παρεκκλήσι (η σηµερινή Αγ. Κυριακή), επειδή είναι κατά µέρος πακτωµένο στο βράχο. Φαίνεται πως οι Τούρκοι, κατά την πολιορκία των Χανίων (1645), κατέστρεψαν το µοναστήρι που έκτοτε δεν ανοικοδοµήθηκε, ενώ έχει σωθεί η παράδοση πως την καταστροφή πραγµατοποίησε ο πειρατής Μαρουδές.


Φωτογραφία (σύγχρονη) που δείχνει το µικρό αµµουδερό κολπίσκο µε το λιµανάκι από ανατολικά. Μικρή πηγή βρίσκεται στην άκρη της αµµουδιάς, που οι παλιοί Χανιώτες χρησιµοποιούσαν για καθαρτικό.

 

Στη δεύτερη δεκαετία του 20ου αιώνα, εγκαταστάθηκαν στην περιοχή βυρσοδεψεία, επέκταση των παλιότερων Ταµπακαριών, σε χώρο που αποτελούσε ιδιοκτησία της εκκλησίας και πουλήθηκε για τις ανάγκες ανοικοδόµησης της Ευαγγελίστριας. Ένα µόνο κτίστηκε σε γη, που ανήκε σε απογόνους του Μαρουδέ (Ισµαήλ Μαρουδάκης), οι οποίοι έφυγαν µε την ανταλλαγή των πληθυσµών. Κάποια απ’ αυτά λειτουργούν ακόµη και είναι κυρίως αυτά που έχουν αποµείνει στα Χανιά, µετά το κλείσιµο των περισσοτέρων στην οδό Βιβιλάκη. ∆εν είναι πολλά χρόνια που δηµιουργήθηκε και το µικρό λιµανάκι, καταφύγιο για ψαρόβαρκες που ενισχύει τη γραφικότητα της περιοχής. Πρέπει πάντως να ανασκαφούν τα ερείπια του µοναστηριού και να γίνουν και κάποιες συµπληρώσεις καθ’ ύψος, για να γίνουν πιο αναγνωρίσιµα και να γίνει µια καλύτερη διευθέτηση του χώρου που έχασε µεγάλο µέρος της γοητείας του µε τις διανοίξεις της δεκαετίας του ’80, αλλά και µε τα σκουπίδια που κάποιοι επιµένουν ακόµη να πετούνε στην περιοχή.

Χανιώτικα Νέα - Mανώλης Μανούσακας

Διαβάστηκε 983 φορές
Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « Κόκκινο Μετόχι Φακωθιανά 2 »